Oculair melanoom
Wat is oogmelanoom?
Oculair melanoom is een zeldzame vorm van melanoom die in het oog voorkomt. Hoewel het zich ontwikkelt uit melanocyten , dezelfde cel die melanoom in de huid veroorzaakt, moet het als een aparte vorm van kanker worden beschouwd, los van huidmelanoom.
Oculair melanoom tast meestal de middelste laag van het oog aan (de uvea), die bestaat uit het gekleurde gedeelte (de iris), de spiervezels rond de lens (het corpus ciliare) en de laag bloedvaten aan de achterkant van het oog (het choroïd).
Melanoom kan zich ook ontwikkelen in het bindvlies, het doorzichtige weefsel dat het witte gedeelte van het oog en de binnenkant van de oogleden bedekt.
Een melanoom dat zich ontwikkelt in het vaatvlies (choroïd), de iris of het corpus ciliare wordt uveaal melanoom genoemd, en een melanoom dat zich ontwikkelt in het bindvlies (conjunctiva) wordt conjunctivaal melanoom genoemd. Hoewel beide in het oog ontstaan, zijn deze twee aandoeningen biologisch en klinisch verschillend van elkaar, en beide verschillen sterk van de meer voorkomende vorm van melanoom die op de huid voorkomt. Omdat de meeste gevallen van oculaire melanomen uveaal zijn, wordt oculaire melanoom soms ook wel uveaal genoemd.
Beide typen oogmelanoom zijn zeldzaam. Uveaal melanoom wordt in de VS jaarlijks bij ongeveer 2,500 mensen vastgesteld, maar het is de meest voorkomende primaire oogkanker bij volwassenen. De mediane leeftijd waarop de ziekte zich manifesteert is ongeveer 60 jaar, maar het kan op elke leeftijd voorkomen. Conjunctivaal melanoom is nog zeldzamer, met een waarschijnlijke incidentie van minder dan 1 geval per miljoen mensen.
Uveal melanoom
Sommige gevallen van uveaal melanoom worden gediagnosticeerd tijdens een routine oogonderzoek zonder dat de patiënt symptomen heeft. Andere patiënten ontwikkelen symptomen die hen ertoe aanzetten een oogonderzoek te laten uitvoeren, en weer andere patiënten hebben een vlekje op het vaatvlies dat in de loop der tijd verandert en wordt gevolgd. De meest voorkomende behandelingen voor uveaal melanoom zijn radioactieve plaques, protontherapie of verwijdering van het oog. De primaire behandeling van uveaal melanoom is zeer effectief, met een recidiefkans in het oog van minder dan 5%. Ondanks dat de primaire tumor onder controle is, bestaat er echter een risico dat het melanoom buiten het oog terugkeert. Het risico op terugkeer van het melanoom kan worden ingeschat aan de hand van de grootte van het melanoom, evenals andere klinische en pathologische factoren; door te kijken naar veranderingen in de chromosomen van de tumor (d.w.z. cytogenetisch onderzoek); en door te kijken naar een veranderd expressiepatroon van genen (d.w.z. genexpressieprofilering).
Ongeveer 50% van de mensen met uveaal melanoom ontwikkelt metastasen. Wanneer uveaal melanoom terugkeert, gebeurt dit vaak in de lever. Gevorderd uveaal melanoom is een lastig te behandelen vorm van kanker, en er is een breed scala aan behandelingen beschikbaar, waaronder immunotherapie , doelgerichte therapieën en een aantal levergerichte behandelingen zoals embolisatie met een niet-invasief middel, chemo-embolisatie, immuno-embolisatie, radio-embolisatie en infusie van chemotherapie in de lever. De prognose voor patiënten met gemetastaseerd uveaal melanoom is historisch gezien vrij slecht, met een beperkte algehele overleving.
Het goede nieuws voor patiënten met uveaal melanoom is dat de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) in januari 2022 Kimmtrak (tebentafusp-tebn) heeft goedgekeurd voor de behandeling van HLA-A*02:01- positieve volwassen patiënten met niet-resectabel of gemetastaseerd uveaal melanoom. Kimmtrak is de eerste en enige door de FDA goedgekeurde therapie voor de behandeling van niet-resectabel of gemetastaseerd uveaal melanoom (mUM). De FDA-goedkeuring was gebaseerd op de resultaten van een fase 3 klinische studie waarin Kimmtrak een statistisch en klinisch significant voordeel liet zien in de algehele overleving voor mUM-patiënten. In totaal werden 378 voorheen onbehandelde patiënten willekeurig toegewezen aan de Kimmtrak (tebentafusp)-groep (252 patiënten) of de controlegroep (126 patiënten). De controlegroep ontving een monotherapie met pembrolizumab (82% van de controlepatiënten), ipilimumab (13%) of dacarbazine (6%). De algehele overleving (OS) na één jaar was 73% in de tebentafusp-groep en 59% in de controlegroep.
Klik hier voor meer informatie over Kimmtrak.
Conjunctivaal melanoom
Conjunctivaal melanoom komt minder vaak voor dan uveaal melanoom. De oorzaak is onbekend en het manifesteert zich meestal als een gepigmenteerde vlek op het buitenoppervlak van het oog. Patiënten bij wie conjunctivaal melanoom is vastgesteld, ondergaan doorgaans een resectie van het melanoom door een oogoncoloog en kunnen aanvullende behandelingen aan het oog krijgen, zoals cryotherapie, lokale chemotherapie of bestraling. Ondanks een agressieve behandeling kan primair conjunctivaal melanoom terugkeren. In tegenstelling tot uveaal melanoom, dat vaker uitzaait naar de lever, metastaseert conjunctivaal melanoom vaak naar de lymfeklieren en de longen, waardoor het gedrag veel meer lijkt op dat van huidmelanoom. Er bestaat geen standaardbehandeling voor patiënten met gevorderd conjunctivaal melanoom, voornamelijk vanwege de zeldzaamheid van de ziekte. Over het algemeen worden deze patiënten op dezelfde manier behandeld als patiënten met gevorderd huidmelanoom, met immunotherapie en doelgerichte therapie, indien van toepassing.
Conclusies
Ondanks de aanzienlijke vooruitgang in ons begrip van conjunctivaal en uveaal melanoom, blijven deze aandoeningen moeilijk te behandelen. Om effectievere behandelingen te ontwikkelen, moeten we de gezamenlijke inspanningen ondersteunen van patiënten met deze aandoeningen, de artsen die hen behandelen en de laboratorium- en klinische onderzoekers die werken aan de ontwikkeling van nieuwe behandelingen voor conjunctivaal en uveaal melanoom. Door dit soort samenwerking kunnen we de kennis en het bewustzijn over deze zeldzame aandoeningen vergroten en uiteindelijk nieuwe, effectievere en mogelijk genezende behandelingen vinden.